E enjte, 25 Korrik, 2024

Si do ta ndërtojmë ekosistemin e ardhshëm të aftësive inovative?

Cilat janë njohuritë dhe aftësitë që do të na sjellin pozicione më të mira në punë, si ne si ekonomi e vogël do të arrijmë trendin global të rrjetëzimit të kompanive, startup-eve dhe subjekteve të tjera për zhvillim të përbashkët, si do të ndërtojmë ekosistemin e ardhshëm të aftësive inovative në vend, ishin vetëm disa nga çështjet që ishin në fokus të panelit: “Ekosistemi dhe aftësitë e ardhshme të kërkuara në tregun e punës” organizuar nga UNDP.

 

Shkruan: Katerina Topallova

 

Të menduarit analitik dhe mendësia inovative, të mësuarit aktiv, të menduarit kritik si dhe aftësia për të zgjidhur probleme komplekse janë ndër aftësitë më të kërkuara dhe më të rëndësishme të identifikuara nga Forumi Ekonomik Botëror si një grup aftësish inovacioni në të ardhmen që punëtorët duhet të zotërojnë. Cilat janë njohuritë dhe aftësitë që do të na sjellin pozicione më të mira në punë, si ne si ekonomi e vogël do të arrijmë trendin global të rrjetëzimit të kompanive, startup-eve dhe subjekteve të tjera për zhvillim të përbashkët, si do të ndërtojmë ekosistemin e ardhshëm të aftësive inovative në vend ishin vetëm disa nga çështjet që ishin në fokus të panelit: “Ekosistemi dhe aftësitë e ardhshme të kërkuara në tregun e punës” organizuar nga UNDP.
Forumi Ekonomik Botëror, në raportin e tij të fundit për vendet e reja të punës, thekson se 50 për qind e njerëzve do të duhet të rinovojnë aftësitë dhe njohuritë e tyre në 10 vitet e ardhshme për shkak të ndërprerjes së dyfishtë që ndodhi – pandemisë globale dhe automatizimit të intensifikuar teknologjik të procesit të punës.

Si Fondi për Inovacion dhe Zhvillim Teknologjik punon për të mbështetur kompanitë e reja, nëse është i përfshirë në zhvillimin e aftësive të reja, për këtë foli drejtori Festim Halili.  Ai theksoi se Fondi si institucion ekziston prej 7 vitesh dhe deri më tani ka mbështetur rreth 800 projekte si katalizator për revolucionin teknologjik të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme. Synimi i tyre në të ardhmen është të rrisin nivelin e mbështetjes për kompanitë. Ai bëri të ditur se Fondi ka marrë edhe 5 milionë euro të tjera nga “Horizon Europe”, të cilat do të mbështesin ndërmarrjet e reja të vogla dhe të mesme dhe zhvillimin e tyre.

“Ne duam që Fondi të luajë rolin kryesor si një institucion në Ballkanin Perëndimor që do të bashkojë institucione të tjera të tilla në rajon dhe do të punojë për të forcuar zgjidhjet e ndërsjella. Më duhet të mburrem se të gjitha kompanitë që kanë marrë mbështetje nga Fondi deri më tani, punësojnë 8500 persona. Programet tona startup dhe spin-off ndihmojnë kompanitë e reja të rriten, por kemi edhe programe të komercializimit të produkteve, përshpejtues, por punojmë edhe në programe tematike, siç janë programet e sipërmarrjes sociale. Jemi duke punuar edhe në programet e inteligjencës artificiale dhe kemi një plan strategjik kombëtar, me të cilin planifikojmë të vendosim konturet e inteligjencës artificiale në vendin tonë. Besoj se kjo do të ndihmojë në tërheqjen e investitorëve nga kjo fushë, siç është industria e automobilave. Deri më tani, ne po trajnojmë shumë të rinj dhe studentë, si dhe ofrojmë mbështetje trajnimi për punonjësit në kompani. Fondi do të vazhdojë të mbështesë kompanitë”, tha Halili.

Festim Halili, drejtor i Fondit për Inovacion dhe Zhvillim Teknologjik

Azir Aliu,  projekt menaxher i Qendrës FutureSkills në Tetovë në fjalën e tij tha se përmes trajnimeve për të punësuarit dhe të papunët punojnë në tri shtylla, industria e ndërtimit, tekstili dhe burimet e ripërtëritshme të energjisë, dhe është duke zhvilluar një iniciativë në fushën e bujqësisë.

Azir Aliu, projekt menaxher i Qendrës FutureSkills në Tetovë

“Deri më tani kemi shumë njerëz që janë trajnuar në këto shtylla dhe kemi ofruar ekspertë nga rajoni dhe vendi që mbajnë trajnimet. Ne duam të ndjekim trendet dhe të mbështesim të gjithë. Nuk është mirë që vetëm një institucion t’i zgjidhë problemet me aftësitë e ardhshme, prandaj kjo qendër është e nevojshme për shkak të gjithë dinamikës”, tha Aliu. Deri më tani në Qendrën FutureSkills në Tetovë janë bërë trajnime për 400 mijë qytetarë.

Andrea Sheparac, Drejtore Ekzekutive e Agjencisë së Zhvillimit  “Simora”, nga Qarku Sisak-Moslavina i Kroacisë, që zhvillon aftësitë lidhur me industrinë e lojërave, tha se vjen nga një prej 20 rajoneve në Kroaci që kanë agjenci të tilla. Secili prej tyre ka për detyrë të kontribuojë në zhvillimin e ekonomisë lokale.

“Vij nga një nga rajonet më të mëdha, por edhe nga më të varfrat e vendit tonë. Kemi 30 për qind papunësi. Siç e dini, rafineritë, industria ushqimore ishin në kolaps dhe ne kërkonim një rrugëdalje nga kjo situatë. “Simora” erdhi me një ide, hapëm një qendër lojrash. Në vitin 2016, lojërat ishin diçka e panjohur, nuk na shihnin si të çmendur. Mund të kemi qenë, por kemi qenë edhe vizionarë.  Sot dihet se industria e lojërave vlen më shumë se Hollywood-i dhe Bollywood-i së bashku”, tha ajo.

Andrea Sheparac, Drejtore Ekzekutive e Agjencisë së Zhvillimit  “Simora”, nga Qarku Sisak-Moslavina i Kroacisë

Sheparac  theksoi se për të arritur rezultatin, ata prezantuan 6 hapa, duke përfshirë futjen e orëve të gjuhës angleze për fëmijët e kopshteve, arsimin joformal, një program të ri për shkollat ​​e mesme, Inkubatorin e shkronjave, ndërtuan 2 godina, blenë lojëra, pajisje dhe filloi trajnimi për të papunët që zgjati 6 muaj. Ata marrin një pagë minimale për të mbuluar shpenzimet bazë dhe të gjithë jetojnë në të njëjtin qytet.

Më pas, shpjegoi ajo, filluan projektin për kampusin e lojërave, dhe tani rezultatet janë 66 startup në kuadër të “Letër” me rreth 100 punonjës që vijnë me shumë ide inovative çdo ditë.

“Ne nuk i braktisim industritë tradicionale por i ndihmojmë në transformimin dixhital. Industria e videolojërave na ka treguar se është një vizion i mirë, i cili ka lëvizur dhe rigjallëruar rajonin dhe ka ofruar vende të reja pune,” tha Sheparac.

Jovan Despotovski, drejtor i zonës zhvillimore teknologjike Bunarxhik tha se në vend aktualisht ekzistojnë 14 zona zhvillimore industriale në të cilat funksionojnë 34 kompani të mëdha që punësojnë 14.500 qytetarë tanë. Ai shpjegoi se një nga sfidat kryesore me të cilat u përballën ishte zhvillimi i tregut të punës, fillimisht në vetë ato kompani, por edhe për të gjithë ata që duan të zgjerojnë kapacitetet, apo të hyjnë në treg.

“Ishte e rëndësishme për ne të shohim se çfarë ofron vendi ynë si fuqi punëtore potenciale. Synimi ynë është që sa më shumë qytetarë të ndjejnë përfitimet e investimeve të huaja, por jo vetëm për një punë të mirë, por edhe për një pagë të mirë. Një nga gjërat që më befasoi, sigurisht jo në mënyrën e mirë, është se paga mesatare që paguanin kompanitë në zona ishte më e ulët se mesatarja kombëtare. Kjo do të thotë se pavarësisht mbështetjes së fortë shtetërore, shteti nuk ka arritur të krijojë një mekanizëm apo mirëkuptim në kompanitë e mëdha për të shpërblyer njerëzit në mënyrë adekuate për punën e tyre. Synimi ynë, natyrisht, përveç vendeve të qëndrueshme të punës, është që të sigurojmë paga më të larta për punëtorët”, tha Despotovski.
Ai shpjegoi gjithashtu se çfarë masash merren për përmirësimin e situatës përmes riorganizimit dhe inovacionit si një qasje e re e shtetit në të cilën përfitimet do të ndjehen nga pronarët, punëtorët dhe vendi ynë. Despotovski foli edhe për problemin me gjendjen reale të fuqisë punëtore në vend dhe se do të zhvillohen mekanizma që jo vetëm do të dinë se çfarë kuadro kemi në secilën industri, por do të mundohen t’i kthejnë ata që kanë shkuar jashtë dhe tani kanë dëshirën dhe motivin për të transferuar njohuritë këtu.

“Po punojmë për një koncept që të inkurajojmë njerëzit të aplikojnë në një formë tjetër përmes një forme tjetër dhe do të mund të nxjerrim të dhëna më të sakta, në mënyrë që të kemi diçka për t’i ofruar industrive të shekullit të 21-të. Fokusi ynë është te të rinjtë, shkollimi i dyfishtë në gjimnaz, studentët, por edhe të arrijmë tek të gjithë ata që janë të punësuar dhe që janë të gatshëm të ndryshojnë vendin e punës”, tha Despotovski.
Pranvera Kastrati nga Qendra Rajonale Kooperative e Stambollit tha se ata po investojnë shumë në aftësitë e së ardhmes dhe përballen me aq sfida në këtë fushë sa çdo vend tjetër.

“Sot njerëzit duhet të pajisen me aftësi të ndryshme, nga më baziket siç është shkrim-leximi, deri tek shkrim-leximi digjital, aftësi të avancuara teknologjike, por edhe sipërmarrëse dhe gjuhësore. Gjithçka përfshin zhvillimin personal dhe të mësuarit për të mësuar. E gjithë kjo kërkon që ne të angazhohemi në punët e së ardhmes duke përvetësuar me shumë aftësi. “Por zhvillimi i shpejtë teknologjik na sjell ndryshime të shpejta dhe ushtron presion pozitiv tek njerëzit që të fitojnë aftësi të reja dhe të shihen si të përshtatshëm për punët e ardhshme”, tha Kastrati.

Ajo theksoi se Covid na tregoi të gjithëve se ne kemi një problem me sfidat dixhitale dhe se jo të gjithë mund ta përballonin atë botë të imponuar virtuale në të cilën duhej të punonim dhe jetonim. Ajo tha se zgjidhja e këtyre problemeve kërkon një qasje gjithëpërfshirëse nga vetë shtetet, por edhe nga institucionet, duke mbështetur shumë programe rikualifikimi.
Kastrati tha gjithashtu se vendet e Ballkanit Perëndimor janë shumë më poshtë se mesatarja e qytetarëve të BE-së kur bëhet fjalë për përdorimin e shërbimeve qeveritare, por është pozitive që në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor qytetarët po përdorin gjithnjë e më shumë internetin, e disa madje dhe mbi mesataren evropiane, siç është Kosova me 96 për qind.

“Kjo na tregon se ne kemi potencial për të përdorur aftësitë digjitale shumë më mirë”, tha Kastrati.

 Mlladen Frçkovski, shef i departamentit për masa aktive dhe programe për punësim në Ministrinë e Punës dhe Politikës Sociale tha se në vitet e fundit fondi për mbulimin e personave me masa aktive për punësim është rritur disa herë dhe theksoi se nuk merren me personat që mund të punësohen lehtë, por me ata që kanë vështirësi për të hyrë në tregun e punës.

“Problemi është gjithëpërfshirja e tyre, janë kategori të cenueshme njerëzish. Është shumë më e vështirë për ta që të krijojnë masa efektive që do të kontribuojnë në përfshirjen e tyre në tregun e punës, por megjithatë, nga viti në vit ne po përmirësohemi gjithnjë e më shumë dhe po u përshtatemi nevojave që reflektohen në anën e kërkesës”, tha ai.
Programi i grantit për vetëpunësim është një nga masat më të spikatura, tha Fërçkovski në fjalën e tij, i cili tani arrin në 5000 euro, që është një rritje prej 2000 nga një vit më parë.

“70 për qind e të gjitha bizneseve të hapura përmes këtij programi të vetëpunësimit janë ende aktive në tregun e punës. Kjo do të thotë se jo vetëm që po mbijetojnë ende, por disa prej tyre kanë punësuar më shumë njerëz. Përndryshe, ne mbështesim bizneset inovative, ndjekim trendin e imponuar nga tregu i punës”, tha ai.
Një masë e re që po zbatohet është edhe trajnimi për aftësitë e avancuara të IT-së dhe Frçkovski tha se do të sjellë punë të mirë dhe të paguar për njerëzit që trajnohen.

“Ka interesim të madh për këtë trajnim dhe çdo vit e shtojmë shtrirjen. Masa e tretë që është e rëndësishme për ne është trajnimi për profesionet që janë të kërkuara dhe tërheqëse në tregun e punës. Ne çdo vit bëjmë një listë në bashkëpunim me ekonominë e 10 profesioneve kryesore që do të jenë atraktive në të ardhmen dhe ofrohen trajnime”, tha Fërçkovski.

Zoran Martinovski nga kompania konsulente Primepoint Partners foli edhe për atë se si të përmirësohen njohuritë dhe aftësitë e fuqisë punëtore ekzistuese, si të transformohen lehtësisht aftësitë e tyre dhe të futen në tregun e punës. Ai paralajmëroi se për shkak të shpejtësisë së ndryshimit që po na ndodh, sidomos me transformimin dixhital, në të ardhmen do të zhduken 85 milionë vende pune, në një periudhë shumë të shkurtër kohore. Por do të krijohen 95 milionë vende të reja pune që nuk e dimë se si do të jenë dhe as çfarë aftësish do të na duhen.

– Ne vetëm mund t’i parashikojmë ato ndryshime. Ata na thonë se duhet të përgatitemi për të ardhmen. Raportet thonë se 40 për qind e të gjithë punonjësve në botë duhet të kalojnë një proces të ri rikualifikimi dhe rikualifikimi. Nëse marrim situatën me Maqedoninë dhe të dhënat e fundit, rreth 400 mijë njerëz duhet të rikualifikohen dhe rikualifikohen, gjegjësisht të rikualifikohen për ekzistueset ose të fitojnë aftësi krejtësisht të reja për një punë të re – tha Martinovski.

Ai theksoi se çështja e mësimit të vazhdueshëm duhet të jetë strategji e çdo kompanie në nivelin më të lartë. Sipas tij, zotërimi i aftësive që do të na mbajë konkurrentë është një nga segmentet më të rëndësishme. Ai tha gjithashtu se është mirë që kompanitë gjithnjë e më shumë po e njohin këtë nevojë për të ndryshuar aftësitë e punonjësve të tyre.

“Sistemi arsimor në kushte të tilla nuk do të jetë kurrë aq i shpejtë sa të prezantojë programe që mund t’i përgjigjen tregut të punës. Ne si shtet jemi të drejtuar, forca jonë ekzistuese, ato kategori nga 35 deri në 50 vjet, çfarë do të bëjmë me to, kjo është çështja kyçe që duhet ta zgjidhim”, tha ai.

Të fundit