E premte, 12 Korrik, 2024

NDRYSHIME NË POLITIKËN E JASHTME TË MAQEDONISË?

Çfarë do të ndodhte nëse Macron, në vend të zgjidhjes për fillimin e negociatave me Maqedoninë dhe Shqipërinë, të shpallte referendum? Nëse politikanët e vendeve anëtare të BE-së u kërkonin votuesve të tyre të vendosnin për integrimin e Ballkanit në BE apo për statusin kandidat për Bosnje-Hercegovinën, të shpallur për muajin e ardhshëm? Apo për Kosovën sa nesër?

Shkruan: Denko Maleski

Presioni për të ndryshuar politikën e jashtme të Maqedonisë po rritet. Partia e nacionalistëve maqedonas kërkon zgjedhje të jashtëzakonshme, të cilat do të ishin edhe referendum për “Propozimin francez”.

A duhet populli të përcaktojë politikën e jashtme të vendit? Është demokraci, thotë një komentator televiziv në detyrë me një buzëqeshje cinike në fytyrë. Realistët si George Kennan, Walter Lippmann apo Henry Kissinger do të tmerroheshin nga kjo deklaratë. Për ta, politika e jashtme është një sferë që i përket një “minoriteti mendimtarësh” të përbërë nga një lloj pedagogësh modernë, tutorë për publikun që shpjegojnë me kompetencë kompleksitetin e temave të çështjeve të politikës ndërkombëtare. Neighbour-i i quan ata “pakica profetike”.

Përkatësisht, politika e jashtme është një strategji komplekse e një qeverie në raport me shtetet e tjera për të arritur qëllimet kombëtare, e cila duhet të formulohet nga ekspertë me sa më pak ndërhyrje nga qytetarët dhe ata në qeveri që nuk i kanë ato njohuri. Tragjedia jonë është se në kemi mungesë të një pakice të këtillë të opinionit, e jo në “demokratizimin” e politikës së jashtme. Përkatësisht, qendrat kërkimore strategjike të vendosura në institucionet shkencore dhe politike të vendit kanë refuzuar të ndryshojnë për tridhjetë vjet. Në shërbim të promovimit personal të lidershipit të tyre, praktikisht nuk funksionojnë.

Ideja për të sulmuar BRSS me armë bërthamore, në vitet e para pas Luftës së Dytë Botërore, që Amerika kishte monopolin, u kundërshtua nga George Kennan me teorinë e tij të “kufizimit” të përhapjes së fuqisë ruse, sipas të cilës teori kundërshtimet e brendshme në Rusi, me kalimin e kohës, do të bëjnë që sistemi të shpërthejë. Kur Mao Ce Duni kishte dilema për politikën e jashtme kineze pas konflikteve ushtarake me BRSS përgjatë kufirit të përbashkët, ai u kërkoi disa gjeneralëve, në një fletë letre, t’i ofronin një zgjidhje. Një gjeneral propozoi të pamendueshmen: marrëdhënie të mira me Amerikën. Kur Henry Kissinger, profesori i Harvardit, si Sekretar i Shtetit i Amerikës, propozon vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me Kinën komuniste, ai udhëhiqet nga njohuria se paqja botërore është e sigurt vetëm kur të gjitha fuqitë e mëdha janë të kënaqura me status quo-në dhe jo me ndjenjat antikineze të votuesve.

“Propozimi francez” është në nivelin e vendimeve të tilla për vendin tonë.

Njëherë e një kohë, politika e jashtme ishte në duart e monarkëve dhe aristokracisë. Kundërshtarët e tyre, republikanët, besonin se demokracia do të ndryshonte gjithçka. Kanti do të shkruajë se kur qytetarët të vendosin për luftën apo paqen, boshtin rreth të cilit rrotullohet politika e jashtme, do të mbizotërojë paqja. Pse? Pra, njeriu i thjeshtë që ishte “mish për top” në të gjitha luftërat e mëparshme nuk do të votojë kurrë për një luftë të re. Nuk doli kështu. U shfaq nacionalizmi, ajo formë ekstreme e patriotizmit që nuk sheh më tej veçse interesin e vet, dhe me parullën budallaqe “Me vendin tim kur ka të drejtë e kur gabon” rreshtoi popujt e Evropës nën flamuj kombëtarë dhe me tingujt e himneve kombëtare i çoi në luftëra edhe më të tmerrshme.

Nuk është e lehtë të bësh politikë të jashtme në një demokraci. Edhe kur bëhet fjalë për demokraci me rrënjë të thella. Çfarë mendon njeriu i zakonshëm, votuesi, pyes mikun tim amerikan? Ai po mendon të marrë pite me mollë në tavolinë dhe të shikojë bejsboll, më thotë. Sondazhet e fundit na tregojnë se çfarë mendon maqedonasi i zakonshëm. Ai mendon se politika shtetërore ndaj Ukrainës është e gabuar. Se është e gabuar të dërgosh ndihma ushtarake në një vend që po sulmohet nga një forcë e madhe. Ai mendon se “propozimi francez” është i gabuar dhe se duhen bërë zgjedhje që opozita ta anulojë. Ai mendon kështu sepse janë nën ndikimin e atyre që luajnë lojën e zjarrtë me ndjenjat patriotike të qytetarëve në atë mënyrë që e kanë luajtur të gjithë nacionalistët gjatë historisë: atdheu dhe kombi janë të kërcënuar, ne do të dështojmë! Dhe me të njëjtat synime: pushtet, privilegje dhe promovim personal.

Ka tema që nuk i nënshtrohen referendumit. Tema për të cilat, në një demokraci përfaqësuese, përfaqësuesit e zgjedhur të popullit duhet të marrin përgjegjësi dhe të udhëheqin. Qeveria, presidenti i shtetit, ministria e punëve të jashtme, parlamenti janë institucionet ku bëhen ato analiza dhe ballafaqohen opinionet deri në vendimin përfundimtar për të cilin do të vendosin zgjedhësit në zgjedhje.

Çfarë do të ndodhte nëse Macron, në vend të zgjidhjes për fillimin e negociatave me Maqedoninë dhe Shqipërinë, të shpallte referendum? Nëse politikanët e vendeve anëtare të BE-së u kërkonin votuesve të tyre të vendosnin për integrimin e Ballkanit në BE apo për statusin kandidat për Bosnje-Hercegovinën, të paraparë për muajin e ardhshëm? Apo për Kosovën nesër?

Gjeopolitika e ndryshuar në botë dhe në Evropë e shkaktuar nga agresioni rus kundër Ukrainës, si asnjëherë më parë, kërkon që politikanët evropianë të çojnë drejt një integrimi të përshpejtuar të Ballkanit në Union. E njëjta gjeopolitikë kërkon të njëjtën gjë nga politikanët maqedonas. Manipulimi i nacionalizmit, ajo formë e patriotizmit ekstrem që nuk sheh më larg se hunda, mund të na zbresë nga treni për në Evropë qysh në Zelenikovë.

Të fundit