E enjte, 18 Korrik, 2024

KORRUPSIONI SHQETËSIM PËR TË RINJTË, ALARMI PËR NJË SHOQËRI TRANSPARENTE

Në një anketë të realizuar nga Forumi Rinor – Krushevë, në të cilën kanë marrë pjesë më shumë se 440 të rinj nga i gjithë vendi, 4 nga 10 të rinj thanë se do të largoheshin nga vendi për shkak të nivelit të korrupsionit. “Është e qartë se sipas kësaj analize, korrupsioni është një nga problemet më të mëdha të vërejtura nga të rinjtë dhe pjesë e zgjidhjes është angazhimi i plotë për ndërtimin e një shoqërie transparente”, ka theksuar Anelia Mitrova, koordinatore e projektit në Forumin Rinor. Nuri Bajrami nga Komisioni shtetëror për parandalimin e korrupsionit thotë se të  rinjtë  me përgjigjet e tyre nuk janë larg perceptimit të  gjendjes reale me korrupsionin dhe pasojat prej tij në  RMV. Ndërsa, sipas kryetarit të Këshillit Rinor Lokal  – Tetovë, Olti Esatit, problemet me korrupsionin duhet të trajtohen në mënyrë serioze duke mbajtur trajnime nga organet kompetente për identifikimin dhe denoncimin e këtij problemi.

Shkruan: Fatjona Abdullahi

Në analizën e bërë nga Forumi Rinor – Krushevë, në të cilën kanë marrë pjesë më shumë se 440 të rinj nga i gjithë vendi, 4 nga 10 të rinj thanë se do të largoheshin nga vendi për shkak të nivelit të korrupsionit, ndërsa çdo i treti i ri u shpreh se korrupsioni është motivi kryesor për t’u bashkuar dhe për të kontribuar në luftën kundër veprimeve korruptive. Vetëm 4% janë shprehur se kjo situatë i bën ata të bëhen pjesë e zinxhirit të korrupsionit.

Të rinjtë e vlerësojnë luftën e përbashkët në nivel nacional kundër korrupsionit me dysh (2), ndërsa është inkurajues fakti që pothuajse dy të tretat e tyre (64%) kanë deklaruar se deri tani nuk kanë marrë pjesë drejtpërdrejt në aktivitete korruptive. Në pyetjen se si e identifikojnë korrupsionin, të rinjtë e anketuar në përqindjen më të madhe deklaruan se për ta, korrupsioni paraqitet si “para në indeks për profesorin” (57%), një e treta se është punësim partiak dhe përqindja më e vogël se është “kafe dhe bonbone për mjekun” (7%), d.m.th. “dhuratë deri në 1000 denarë” (3%).

Nga anketimi rezulton se të rinjtë më së shumti shqetësohen nga korrupsioni në sferën e drejtësisë (58%), të shëndetësisë (27%) dhe të administratës shtetërore (18%), ndërsa më së paku e identifikojnë si problematikë me policinë (7%). Pothuajse të njëjtë në numër ishin ata që thanë se janë të njoftuar me kanalet përmes të cilave mund të luftohet korrupsioni me ata që deklaruan se nuk kanë informacion të tillë.

Sa i takon udhëheqësisë, për të rinjtë është më e rëndësishme që drejtuesit të jenë të vendosur dhe të drejtë (mbi 50%), transparentë (mbi 15%) dhe më së paku duan të jenë autoritativë (6%).

“Është e qartë se sipas kësaj analize, korrupsioni është një nga problemet më të mëdha të vërejtura nga të rinjtë dhe pjesë e zgjidhjes është angazhimi i plotë për ndërtimin e një shoqërie transparente. Promovimi i aktivitetit rinor dhe ngritja e zërit të të rinjve është synimi ynë kryesor në realizimin e këtij projekti. Përveç kësaj, përmes këtyre dhe aktiviteteve të ngjashme, ne kontribuojmë në ngritjen e njohurive dhe ndërgjegjësimit tek të rinjtë për rëndësinë e proceseve të transparencës dhe llogaridhënies në vendimmarrje nga autoritetet në nivel kombëtar dhe lokal”, thotë Anelia Mitrova, koordinatore e projektit në Forumin Rinor.

Sjellja korruptive rrënon besimin në institucionet e sistemit

Nuri Bajrami nga Komisioni shtetëror për parandalimin e korrupsionit thotë se korrupsioni është  dukuri devijante dhe e shëmtuar që  paraqitet në  më  shumë  forma dhe lidhet me faktorë  të  ndryshëm ekonomikë, juridikë, politikë, sociologjikë, e të  tjerë në  shumë  vende të  botës. Efektet negative shtrihen  në  sektorin publik, privat dhe shoqëror. Sjellja korruptive e rrënon besimin në  institucionet e sistemit, shfrytëzimin efikas të  resurseve publike dhe paraqet kërcënim për demokracinë  dhe realizimin e të  drejtave njerëzore për arsye se shkakton erozionin e sistemit shtetëror dhe të  vlerave shoqërore. Ai shprehet se integriteti dhe korrupsioni janë  dy dukuri të  kundërta, gjegjësisht çdo veprim korruptiv nënkupton cenimin e integritetit, qoftë  individual apo institucional.  “Ndërsa integriteti dhe kualiteti i veprimit në  pajtim me vlerat morale dhe normat e gjithëpranuara  janë  në  dobi të  interesit publik që  nënkupton mbrojtjen e lirive themelore dhe të drejtave të njeriut dhe qytetarit të njohura me të drejtën ndërkombëtare dhe të përcaktuara me Kushtetutën e Republikës së Maqedonisë. Me korrupsion, në aspekt të  Ligjit për parandalimin e korrupsionit dhe konfliktit të  interesave, nënkuptohet keqpërdorimi i funksionit, autorizimit publik, detyrës apo pozitës zyrtare për realizimin e dobisë, drejtpërdrejt ose nëpërmjet ndërmjetësuesit, për vete ose për tjetër person”.

I pyetur nga KDP-ja për rezultatet e dala nga analiza e sipërpërmendur, Bajrami shprehet se të  rinjtë  me përgjigjet e tyre nuk janë  larg perceptimit të  gjendjes reale, me korrupsionin dhe pasojat prej tij në  RMV.

“Korrupsioni sipas indikatorëve që  burojnë  nga analizat e bëra nga më  shumë  faktorë  relevantë në  shoqëri, në  formën e vetë aktive dhe pasive, është  prezent në  RMV në  nivel akoma shumë  të  lartë. Korruptimi, kriminalizimi, përfitimi i dobisë  në  favor të  personave të  caktuar dhe dështimi i Prokurorisë  speciale është  indikator eklatant që  tregon se në  RMV ekziston një  kontaminim kolektiv korrupriv në  të  gjitha sferat e nivelet e sektorit publik, për shkak të  politikave të  gabuara partiake dhe kadrovike, si dhe mungesës së integritetit moral, intelektual dhe profesional.”

Dominimi i interesit partiak mbi atë shtetëror

Bajrami konsideron se në  vazhdimësi dominon në  mënyrë  të  vrazhdë  interesi partiak mbi atë  shtetëror dhe se nde nuk është  e qartë  deri ku shtrihet kufiri i rrezikut apo vija e kuqe në  mes të  interesit partiak dhe shtetëror.

Gjatë  punës së  deritanishme të  Komisionit shtetëror për parandalimin e korrupsionit janë  konstatuar një  mori dobësish  sistemore të cilat Bajrami i thekson si në vijim:

– Rregullativë  ligjore voluminoze, kontradiktore,  jokoherente dhe jokonzistente;

– Administratë e politizuar dhe e pareformuar;

– Ndikim politik gjatë punësimeve në sektorin publik, punësime të përkohshme me keqpërdorimin e autorizimeve diskrecionale pa kritere të qarta  të përzgjedhjes  së kandidatëve, pa arsyetim të qartë të nevojave,  një ngarkesë kjo irracionale për buxhetin shtetëror;

– Mosistemimi në vende pune i rreth 1500 të punësuarve sipas Marrëveshjes kornizë të Ohrit, që me vite mbetën në shtëpi dhe merrnin rroga nga buxheti i shtetit, paraqet shembull të  keq për të  rinjtë  pasi është  formë  e  vrazhdë  e  korrupsionit në politikë;

– Angazhimi në mënyrë jotransparente i këshilltarëve të jashtëm dhe të posaçëm të bartësve të funksioneve shtetërore dhe publike;

– Jotransparencë dhe joefikasitet në procedurat e punësimit dhe punën e organeve të rendit, me arsyetim në emër të informatave të klasifikuara;

– Hetuesi joefikase, selektive dhe procedura të stërzgjatura gjyqësore,

-Shpenzime  joracionale, jotransparente dhe të paargumentuara në emër të kompensimeve dhe shtesave në rroga të bartësve të autorizimeve publike;

– Sistem jokonsistent i menaxhimit të furnizimeve publike;

– Shfrytëzim jorracional dhe jotransparent i automjeteve zyrtare;

– Rezistencë në implementimin e vendimeve dhe veprimit sipas iniciativave të KSHPK-së.

Por sa i takon qasjes së të rinjve sipas rezultateve të analizës së bërë nga Këshilli Rinor – Krushevë, rezulton se ata nuk janë pesimistë dhe kjo mund të jetë edhe si rrjedhojë e mosinformimit me gjendjen reale në mënyrë të mjaftueshme. “Institucionet shtetërore, publike si edhe trupat e pavarur në  RMV deri më  tani lidhur me edukimin e të  rinjve në  sfera dhe fusha të  ndryshme më  tepër veprojnë  sipas projekteve të  financuara nga mjete të  shoqatave dhe fondacioneve të  ndryshme sesa në  mënyrë  sistemore dhe edukim të  rregullt si pjesë e procesit edukativo-arsimor, andaj edhe rezultatet e perceptimit dhe rekrutimit të  të  rinjve në  luftën kundër korrupsionit dhe ndërtimit të  integritetit personal janë  me tepër të  rastit dhe stihike, sesa sistemore”, deklaron Bajrami.

Nevoja për ngritjen e vetëdijes për luftën kundër korrupsionit

I pyetur se si mund të ndikohet drejtpërdrejt në edukimin e të rinjve rreth akteve korruptive, detektimit të tyre dhe parandalimit, Nuri Bajrami si përfaqësues i Komisionit shtetëror për parandalimin e korrupsionit në vend, thotë se KSHPK-ja në  bazë  të  punës me projekte të  caktuara si dhe gjatë  punës së  rregullt rrjedhëse ka realizuar fushata konkrete për ngritjen e nivelit të  vetëdijes, përforcimin e njohurive lidhur me korrupsionin dhe dukuritë  devijante si pasojë  e tij me nxënësit e shkollave fillore dhe të  mesme në  disa komuna në  RMV.

Megjithatë për rezultate më të dukshme ai konsideron se nevojitet një përpjekje e gjithanshme e institucionale, kolektive dhe gjithsesi individuale. “Për një  luftë  efikase kundër korrupsionit dhe konfliktit të interesit në  formën e nepotizimit, kronizmit dhe klientelizmit që  paraqet derë  të  hapur për veprime korruptive, Komisioni shtetëror për parandalimin e korrupsionit është  vetëm një  pararojë  në  luftën kundër korrupsionit dhe konfliktit të  interesave. Për një  luftë  efikase kundër korrupsionit përkrah KSHPK-së duhet të  formohet një  front i gjerë  shoqëror, medial dhe publik që do të kontrollonte çdo hap dhe veprim të  personave zyrtarë dhe paraqitjen e rasteve me dëshmi konkrete në  organet kompetente dhe tek KSHPK-ja, front i cili do të  rekrutonte në  vete një  forcë  progresive, kritike, apolitike dhe civile që  do të  ishte një  korrektor koherent i dukurive devijante korruptive që  cenojnë  rendin dhe interesin publik. Për momentin për fat të  keq një  front i tillë  nuk ekziston, rreshtimi ende është  politik dhe klientelist, reagimi ndaj dukurive korruptive akoma bëhet për favore dhe nevoja personale e individuale, e jo në  favor të  interesit publik.

“Vazhdon agonia dhe folklori lidhur me reformat në  sektorin publik. Duhet qasje krejtësisht ligjore dhe profesionale në  konceptimin, hartimin dhe zbatimin e reformave, veçanërisht në  sektorët më  të  ndjeshëm publik, siç  janë  MPB, sistemi hetues dhe gjyqësor, doganat, arsimi dhe shëndetësia të  bazuara kryesisht në  vendosjen pa alternativë  të  sistemit të  punësimeve, avancimeve dhe përsosjes profesionale në  bazë  të  meritave dhe vendosjen sipas principit të  njëjtë  të  udhëheqjes dhe menaxhimit me institucionet shtetërore dhe publike, si themel për qeverisje të  mirë  dhe sundimin e së  drejtës. Duhet të  vendoset vijë  e kuqe e qartë  që  do të  shenjëzojë  ku mbaron politika dhe ku  fillon menaxhimi profesional me interesin publlik”, rithekson Bajrami.

Ai më tej shton se të  gjitha dobësitë, me aktivitete dhe masa konkrete janë  vendosur në  Strategjinë  nacionale kundër korrupsionit dhe konfliktit të  interesave të  hartuar nga KSHPK-ja dhe të  sjella nga Kuvendi i RMV-së në  prill të  vitit 2020. Për implementimin e saj dhe për ecurinë  e punëve gjatë realizimit të  kompetencave të  veta,  KSHPK-ja deri më  tani ka hartuar dhe dorëzuar në  kuvend 3 raporte vjetore pune dhe raportin e parë  për implementimin e aktiviteteve dhe masave të  përcaktuara në  Strategjinë  nacionale për vitin e parë  pas sjelljes së  saj, ku shihet qartë  se implementimi nuk tejkalon 20% dhe flet qartë  se ende jemi larg luftës së  mirëfilltë  kundër korrupsionit të  manifestuar me shkelje dhe implementim joadekuat të  ligjeve, keqpërdorime të  autorizimeve publike, ndikim politik në  punësime dhe menaxhim të  institucioneve.

Identifikimi dhe denoncimi i korrupsionit

Ndërkaq, sipas Olti Esatit kryetarit të Këshillit Rinor Lokal  – Tetovë, këto rezultate janë të përfillshme dhe të konsiderueshme dhe identifikimi i korrupsionit në instanca të ndryshme shtetërore dhe ato lokale nga të rinjtë është problematik për shkak se gjatë akteve korruptive palët e përfshira hezitojnë të denoncojnë korrupsionin në organet kompetente, kështu që të dyja palët janë të kënaqura dhe puna kryhet sipas marrëveshjeve interne.

“Nga rezultatet 40% (4/10) të rinj janë deklaruar që do të largohen nga vendi shkaku i nivelit të korrupsionit, që do të thotë se kjo nuk është një arsye e mirëfilltë për të migruar. Problemet me korrupsionin duhet të trajtohen në mënyrë serioze duke mbajtur trajnime nga organet kompetente për identifikimin dhe denoncimin e këtij problemi. Nga të rinjtë lufta kundër korrupsionit është vlerësuar me (2/10), që do të thotë se aparatet shtetërore janë në nivele jashtëzakonisht të ulëta rreth luftimit të kësaj dukurie, edhe në raportet e Bashkimit Evropian problemet me korrupsionin vendosen si ndër problemet më serioze që ka Republika e Maqedonisë së Veriut”, shprehet Esati.

Sipas tij për t’u vlerësuar është fakti që 64% nga të rinjtë e anketuar kanë deklaruar që deri tani nuk kanë qenë drejtpërdrejt pjesëmarrës në akte korruptive, por megjithatë ngelet 36% tjetër, që sipas tij është vlerë shqetësuese.

“Në pyetjen se si identifikohet korrupsioni, janë përgjigjur simbolikisht, që do të thotë se të rinjtë identifikojnë korrupsione vetëm në sferën ku ata janë të kyçur drejtpërdrejt si për shembull në sferën e arsimit, shëndetësisë duke anashkaluar drejtësinë, policinë, administratën etj. Sa i përket përgjegjësisë së udhëheqësive, plotësisht pajtohem me përgjigjen e tyre por duhet të kemi parasysh që jo gjithmonë udhëheqësitë kanë kontrolle të plota mbi të punësuarit sepse marrëveshja e akteve korruptive në shumicën e rasteve arrihet jashtë institucioneve shtetërore dhe janë shumë të vështira për t’u identifikuar nga organet kompetente. Lufta kundër korrupsionit ka qenë, është dhe do të jetë një ndër sfidat më të mëdha si për shtetin ashtu dhe për ne si të rinj. Bashkëpunimi i të rinjve me organet kompetente dhe rritja e nivelit të besueshmërisë në këto organe (mbajtja e informatave në konfidencë) besoj që do të ishin një ndër hapat e parë të zinxhirit për luftimin ndaj kësaj dukurie” thotë Olti Esati.

Analiza në të cilën morën pjesë mbi 440 të rinj u realizua nga Forumi Rinor – Krushevë në periudhën prill-qershor 2022, me mbështetjen e Institutit Nacional Demokratik (National Democratic Institute) NDI dhe NED.

 

Të fundit